प्र,चण्ड घरबेटी शारदाप्रसाद लाई कसरी तिराउने १अर्ब ८९ करोड ?के गर्लान् कृषि म,न्त्री ?

देश

देशभर मल हाहा`कार हुँदा आपू`र्ति गर्न नसकेका दुई कम्पनीकोज मानत जफ`त गरेको कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले काम नगर्ने ठेके,दारबाट असु`ल्नुपर्ने ठू,लो परिमा,णको क्ष,तिपू,र्तिबारे भने कुनै नि,र्णय गरेको छैन ।

काठमाडौँ — समयमै मल आ,यात नगरेको भन्दै शैलुङ इन्टरप्राइजेज प्रालि र होनिको मल्टिपल प्रालिको ठे,क्का सम्झौ,ता र,द्द भयो । कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले दुई कम्पनीको ९ करोड ४४ लाख रुपैयाँ ज,फत गर्ने निर्ण,य गर्‍यो । तर असु,ल्नैपर्ने १ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँबारे कम्पनी मौ,न छ । सार्वज,निक ख,रिद ऐनअनुसार बोलप`त्रदाता (सप्लायर्स) का का`रण काम नभएमा काम गर्न बाँकी रकम सरकारी बाँकीस,रह असु`ल्नुपर्ने का`नुनी व्य`वस्था छ ।

त्यसो गर्दा दुई कम्पनीले १ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ बराबरको क्ष`तिपू`र्तिसमेत सरकारलाई तिर्नुपर्ने हुन्छ । यसबारे कृषि सामग्री कम्पनीले कुनै नि`र्णय गरेको छैन । भदौ २० गतेसम्म मल नल्या,एपछि कृषि सामग्री क`म्पनीले ठे`क्का र`द्द गरी ध`रौटी रक`म ज`फतको नि`र्णय गरेको हो  । दुई कम्पनीसँगको ठे`क्का र`द्द गरेपछि बाँकी कामको रक`म असु`लउ`पर गर्नुपर्नेमा कृषि सा`मग्री कम्पनीका अधिकारीहरूले ध`रौटी ज`फत र कालोसूची प्रक्रि`या मात्रै अघि बढा`एर रा,ज्यको,षमा १ अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ नो`क्सान गराउँदै छन् । सार्वज,निक ख,रिद ऐ,नअनुसार तो`किएको काम पूरा नगर्ने बो,लपत्रदाता (सप्ला`यर्सहरू) को धरौ`टी ज`फत गरेर मात्रै पुग्दैन, काम गर्न बाँकी रक`मसमेत असुल्नुपर्छ ।

कृषि तथा प`शुपन्छी वि`कासमन्त्री घनश्याम भुसालले समयमा मल आ`यात नभएकाले ठे`क्का र`द्द भई ध`रौटीसमेत ज`फत भएको भन्दै कानुनमा भएका अरू कार`बाही पनि अघि बढ्ने बताए । ‘सम्ब,न्धित निका`यले नै ठे`क्का र`द्द र ध`रौटी जफ`त गरेपछि का,नुनमा भएका अरू उप,चारसमेत खोज्छ,’ उनले भने, ‘यसबारे मैले पनि थप अध्य`यन गरिरहेको छु ।’ मन्त्रा,लयमा आइतबार आयो`जित पत्र`कार सम्मे`लनमा मन्त्री भुसालले मनपरी गरेर जसरी पनि ठे`क्का हात पार्ने र त्यसपछि काम नगर्ने प्र`वृत्तिलाई नि`रुत्सा,हित गर्न दुई कम्प`नीको करिब १० करोड ध,रौटी रकम ज,फत गरेको बताएका थिए ।

सा`र्वजनिक ख,रिद अ,नुगम`न का`र्यालयका सचिव मोहनकृष्ण सापकोटाले ठे`केदारका का`रण काम पूरा नभए पू`रा गर्न लाग्ने ख`र्च सम्ब`न्धित कार्यालयले नै भरा`उनुपर्ने बताए । ‘कुनै सेवा प्रदायकले स`म्झौताअनुसार काम गर्न नसके काम पूरा गर्न लाग्ने खर्च सरकारी बाँकीस,रह असु,लउ,पर गर्नुपर्छ,’ उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘यो नि,र्णय सम्बन्धित कार्यालयले नै गर्ने हो, अरू नि`कायले होइन ।’ सार्व`जनिक निका`यबाट नि`र्णय भएर आएमा कम्पनीहरूलाई का`लोसूचीमा राख्ने व्य`वस्था भएपनि त्यसको प्र`क्रिया लामो भएको उनले बताए ।

शैलुङ र होनिकोले २५/२५ हजार टनका दरले युरिया मल आ`यात गर्ने जि`म्मेवारी पाएकामा काम नगरेपछि ठे`क्का र`द्द भएको थियो । कृषि सा`मग्री कम्प`नीका प्रब,न्ध सञ्चा`लक नेत्रबहादुर भण्डारीले शैलुङको ३ वटा टेन्डर परेको बताए । उनका अनुसार पहिलो टे,न्डरमा काम नगरेकाले ठे,क्का स`म्झौ`तालगायतको का`रबा`ही भएको उनले बताए । दोस्रो र तेस्रो टे,न्डरका लागि के हुन्छ भन्नेमा सार्व`जनिक खरि`द का`र्यालयमै भ`र पर्ने उनको प्र,तिक्रि`या थियो ।

होनिकोले ७७ लाख ४७ हजार ५ सय अमेरिकी डलरमा मल आ`यातको स`म्झौता गरेको थियो । एक डलर बराबर १ सय २० रुपैयाँ मान्दा यो रकम ९२ करोड ९७ लाख हो । अनि होनिकोले त्यसको ५ प्रतिशत हुने ४ करोड ६४ लाख ८५ हजार रुपैयाँ ध`रौटी राखेको थियो । शैलुङले ८० लाख ६ हजार २ सय ५० अमेरिकी डलरमा स`म्झौता गरेको थियो । उही वि`निमय दरमा हिसाब नि`काल्दा यो रकम ९६ करोड ७ लाख ५० हजार हो । शैलुङले ४ करोड ८० लाख रुपैयाँ ध`रौटी राखेको थियो । दुवैले ठे`क्का पाएको रकम जोड्दा एक अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ हुन्छ । अनि दुवैको ध,रौटी रकम ९ करोड ४४ लाख रुपैयाँ हुन्छ । दुवैले २५/२५ हजार टन मल ल्याउने स`म्झौता गरेका थिए ।

का`नुन भन्छ, ‘असु`ल्नैपर्छ’

सार्वज`निक ख`रिद ऐनको द`फा ५९ को उपदफा ७ मा ठेक्का र`द्दसम्बन्धी व्य`वस्था छ । उक्त व्य,वस्थामा स`म्झौताअनुसार काम सुरु नगरेमा र सुरु गरेपछि बीचैमा छाडेमा स`म्झौताअनुसार प्र,गति नगरेमा सार्वज`निक नि`कायले त्यस्तो स`म्झौ`ता जुनसुकै बेला अ`न्त्य गर्न सक्नेछ’ भन्ने व्यव,स्था छ । कृषि सामग्री क`म्पनी लिमिटेडले ठे`क्का पाएका ती दुई कम्पनीबाट समयमा मल आपू`र्ति नगरेकाले स,म्झौताअनुसार प्रगति नगरेको भन्ने का,रण देखाएर स`म्झौता र`द्द गरेको थियो । त्यस्तो स`म्झौता र`द्द गरेपछि के गर्नुपर्छ भन्नेबारेमा पनि ऐनमा स्पष्ट व्य`वस्था छ । ठे`क्का र`द्द भएपछि सप्ला´यर्सले राखेको ज`मानत (ध`रौटी र`कम) ज`फत हुने व्य´वस्था छ । त्यसअनुसार दुई क,म्पनीको कुल ठे`क्का अं´कको ५ प्रति`शतका दरले ९ करोड ४४ लाख रुपैयाँ ज`फत हुने जा`नकारी दिइएको छ ।

ऐनमा ज`मानत ज`फतबाहेक काम हुन बाँकी रकमसमेत असु`ल्नुपर्ने व्य`वस्था छ । उपदफा ८ मा भनिएको छ, ‘उपदफा ७ बमो´जिम स`म्झौता अ,न्त्य भएको कारणले स`म्झौताबमो`जिम बाँकी रहेको काम पूरा गर्न जे–जति र`कम आवश्यक पर्छ, त्यो रकम त्यसरी स`म्झौताबमो`जिम कार्य नगर्ने बो`लपत्रदा,ताबाट सहकारी बाँकीस`रह असु`लउ`पर गरिनेछ ।’

कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले यो प्रा´वधानअनुसार ती ठे`केदारसँग रकम असु´ल्ने प्र´क्रिया थालेको छैन । कम्प´नीका प्रब`न्ध सञ्चा´लक भण्डारीले का`नुन र निय`मावलीबमो`जिम सप्ला´यर्ससँग क्ष´तिपू´र्तिसमेत दा´बी हुने बताए । भण्डारीका अनुसार एकपटक सप्लायर कम्प`नीहरूकै अनु`रोधमा २५ दिन म्या`द थप भएकामा त्यसपछि पनि सामान आउने सुनि`श्चितता नभएपछि र`द्द भएको हो । उनले भने, ‘पटक–पटक तोके´ता गरे पनि कुनै ज`वाफ नआएपछि २०७७/०५/२१ को नि`र्णयले कम्प`नीहरूले राखेको का`र्यस´म्पादन जमा´नत ज`फत गरी सम्झै`ता र`द्द गरिएको हो ।’

सार्वज`निक ख`रिद ऐनमा तीन स`र्तमा सरकारी प`क्षबाट ठे`क्का स`म्झौता तो`डिने व्यव`स्था छ । त्यसअनुसार ठे`क्का तोडिँदा ज`रिवाना र का,लोसू,चीका साथै बाँकी काम बराबरको रकम सरकारी बाँ´कीस´रह असुल्नुपर्ने हुन्छ । सार्व`जनिक ख`रिद अनु`गमन का,र्यालयको का`नुन शा,खाका एक कर्म`चारीको भना`इमा त्यो निर्णय पछि गर्ने होइन, तत्का`ल हुनुपर्छ । उनका अनुसार समयमा काम नगरेका का`रणले र`द्द हुने ठे´क्काका ठे´केदारले बाँकी कामको रकम सरकारी बाँकीस`रह असु,ल्ने गरेका उदा´हरण छन् । त्यस्ता व्यक्तिले तिर्नुपर्ने र,कमको दा,यित्व र उनीहरूको तीनपुस्ते विव,रण त्रि´पुरेश्वर स्थित के,न्द्रीय त,हसिल कार्या,लयमा पठाइएको उनले बताए ।

होनिकोले लकडा,उनका का,रण म,ल ल्याउन नसकेको भनी ज,वाफ दिएको थियो । शैलुङले भने सम्बन्धित ठाउँबाट म,ल बोकेर पानीजहाज हिँडिसकेको भए पनि को`रोना संक्र`मणको प्रति´कूल अव,स्थाका का´रण जहाज कहाँ आइपुग्यो भनी गु,गलमा हेर्न नसकिएको प्र,तिक्रि`या दिएको कृषि मन्त्रा`लय स्रो`तले बतायो । कृषि कम्पनीले दुवैको प्रतिक्रि`यामा स,न्तुष्ट हुन नसकेर टे`न्डर र`द्द गरेको हो ।

अधिव`क्ता सु`वास आ`चार्यको वि,चारमा स`म्झौता र`द्द भएपछि ज`मानत जफ`त हुनु र कालोसूचीको प्र`क्रिया अघि बढाउनु अनि`वार्य काम हो । सार्व`जनिक ख`रिद का`नुनभित्र सी`मित भएर गरिने यस्तो कार`बाहीबाट नेपालमा हुने मलको का`लोबजारी रोक्न नसकिने उनले बताए । ‘अनु`दानको मल बेलामा नल्याउने र किसानलाई महँ`गोमा किन्न बा`ध्य पार्ने खेल वर्षौंदेखिको हो,’ उनले भने, ‘अहिलेका मन्त्रीले यसमा संल`ग्नहरूको जा`लो तो,डेर देखाउन सक्नुपर्छ ।’

साउन/भदौमा चाहिने मलका लागि कृषि साम`ग्री कम्पनी लि,मिटेडले यसअघि पनि यस्तै गरेर मलको हा`हाकार बनाउने गरेको उनको आ´रोप छ । उनले मल आ,यात र वित`रणमा भएको का,लोब´जा,रीमाथि अनुस,न्धान गरेर संल,ग्नमाथि मुलुकी अप´राध संहि´ताअनुसार ‘कृत्रिम अ´भाव गरेको’ अभि`योगमा कार´बाही हुनुपर्ने बताए । ‘म´हँगोमा जति पनि पाउने, स`स्तोमा नपाउने भनेको कृ´त्रिम अ´भाव हो,’ उनले भने, ‘छानबिन गरेर यो मि,लेम,तोमा ठे´केदारसमेत संल,ग्न देखिए कार´बाही हुनुपर्छ ।’ उक्त ऐनमा का,लोब,जारीमा सं`लग्नमाथि ५ वर्षसम्म कै,द स,कजाय हुने व्य,वस्था छ ।

शैलुङ कम्पनीका सञ्चा`लक शारदाप्रसाद अधिकारी हुन्  । उनी नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालका घ`रबेटीसमेत हुन्  । होनिको कम्प`नीका ठे,केदार हुमनाथ कोइराला कांग्रेसनि`कट व्यव`सायी हुन्  । उनीहरूले राजनी`तिक आ`डमा ठे`क्का लिने र अ`लपत्र पार्ने गरेका थिए  ।

कृषि सामग्री कम्पनीका प्र`बन्ध नि`र्देशक भण्डारीका अनुसार दुई कम्पनीले ओ`मनबाट आ`यात गर्ने जनाएका थिए । सस्तो रकम क`बोल गरेर ठे,क्का पारेका यी कम्पनीहरूले मल आया,त गरेनन् जसले गर्दा देशभर मलको हा,हाकार भई किसान घण्टौं लाइन बस्न बा,ध्य छन् ।
source ekantipur

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *